TMGD Nedir ve Neden Bu Kadar Önemlidir?
Yanıcı yakıtlardan patlayıcılara, kimyasal maddelerden radyoaktif ürünlere kadar pek çok tehlikeli madde her gün karayollarımızda, denizyollarımızda ve demiryollarımızda taşınıyor. Bu süreci güvenli kılan uzmanlara özel bir ad var: TMGD.
Her gün binlerce kamyon, tren ve gemi aracılığıyla taşınan tehlikeli maddeler; yanlış ambalajlandığında, hatalı etiketlendiğinde ya da mevzuata aykırı biçimde nakledildiğinde hem insan sağlığını hem de çevreyi ciddi biçimde tehdit edebilir. İşte bu riskleri en aza indirmek için uluslararası hukuk tarafından zorunlu kılınan bir meslek grubu var: Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanları (TMGD).
TMGD Nedir?
TMGD, "Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı" ifadesinin kısaltmasıdır; İngilizcede ise DGSA (Dangerous Goods Safety Adviser) olarak bilinir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından sertifikalandırılan bu uzmanlar, tehlikeli maddelerin taşınması, yüklenmesi, boşaltılması, ambalajlanması ve depolanması süreçlerinde işletmelere rehberlik eder.
Türkiye, 2010 yılında Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması'na (ADR) taraf olmuştur. Bu anlaşmanın 1.8.3. bölümü, tehlikeli madde faaliyeti yürüten tüm işletmelerin en az bir TMGD istihdam etmesini ya da yetkili bir danışmanlık kuruluşundan (TMGDK) hizmet almasını zorunlu kılmaktadır. Türkiye bu yükümlülüğü 2014 yılından itibaren iç hukukuna yansıtmıştır.
"Doğru danışmanlık, yalnızca ceza riskini ortadan kaldırmaz — hayat kurtarır."
TMGD'nin Görevleri Nelerdir?
Bir TMGD'nin sorumlulukları oldukça geniş bir yelpazeye yayılır. Danışman, işletme yönetiminin sorumluluğu altında şu görevleri üstlenir:
- Tehlikeli maddelerin uluslararası kurallara (ADR/RID/IMDG) uygun taşınmasını izlemek ve işletmeye öneriler sunmak
- Yüklerin doğru şekilde paketlenmesi, etiketlenmesi ve işaretlenmesine ilişkin prosedürler oluşturmak
- Çalışanlara periyodik acil durum tatbikatları yaptırmak ve kayıt altına almak
- İşletmenin yıllık faaliyet raporunu hazırlamak ve Bakanlığa sunmak
- Kaza ya da güvenlik ihlali durumunda ilgili mercilere yazılı bildirimde bulunmak
- Tehlike söz konusu olduğunda faaliyeti durdurma ve yeniden başlatma yetkisini kullanmak
- Tüm denetim ve kontrol faaliyetlerini tarihleriyle birlikte kayıt altına almak; bu kayıtları 5 yıl boyunca saklamak
Bir TMGD Kaç Firmaya Hizmet Verebilir?
Mevzuat bu konuda belirli sınırlar koymuştur. Tam zamanlı istihdam edilen bir TMGD, çalıştığı işletmenin şubeleri dahil en fazla 5 noktada danışmanlık yapabilir. Bir Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Kuruluşu (TMGDK) bünyesinde görev yapan TMGD ise en fazla 8 farklı işletmeye hizmet verebilir.
TMGD Neden Bu Kadar Önemli?
Tehlikeli madde taşımacılığında yaşanan kazalar, yalnızca maddi kayıpla sonuçlanmaz; çevre felaketlerine, ölümlere ve uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle TMGD'ler hem yasal uyumluluğu sağlayan bir tampon, hem de gerçek anlamda bir güvenlik kalkanı işlevi görür.
İşletmeler açısından bakıldığında, mevzuata uyumsuzluk halinde ağır idari cezalar gündeme gelir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın denetim ekipleri sahaya çıktığında TMGD belgesi bulunmayan firmalar ciddi yaptırımlarla karşılaşır. Kısacası bu alanda "bilmiyordum" mazereti geçerli değildir.
Öte yandan TMGD, yalnızca ceza engelleyici bir unsur değildir. Doğru danışmanlıkla taşıma süreçleri sadeleşir, belgelendirme hataları azalır, çalışan güvenliği artar ve şirketin uluslararası standartlara uyumu güçlenir.
İş sağlığı ve güvenliği şirketleri, çevre danışmanlık firmaları, özel güvenlik kuruluşları, dernekler, vakıflar ve meslek odaları gibi kuruluşlar TMGDK olarak yetkilendirilemez. Bu hizmet, yalnızca Bakanlık tarafından özel olarak yetkilendirilmiş kuruluşlarca verilebilir.